Çocuklarımızda sahip olmalarını arzuladığımız bir özellik de, daha mantıklı düşünce ve davranışlarda bulunmalarıdır. Onlara iyiyi kötüyü, neleri yapıp neleri yapmamaları gerektiğini didaktik bir anlayış içinde öğretmeye çalışmamızın, pek yarar sağlamadığı gibi, itici de geldiği bir gerçektir. Oysa satranç, oyun içinde yapılacak bir hamlenin oyunu nasıl şekillendireceğini, oluşan yeni durumun ne gibi sonuçlar doğurabileceğini bir neden-sonuç ilişkisi içinde ortaya koyar. Bunun sonucunda çocuk, günlük hayatta yapacağın davranışların, satrançta olduğu gibi bazı sonuçları olabileceği gerçeğini kavrar. Satranç onları çevrelerine karşı daha sorumlu olmaya yöneltir.

Satranç bizlere, oyunda olduğu gibi, yaşamda da kısa ve uzun vadeli hedefler olması gerektiğini, amacı olmayan oyunun da, yaşamın da birşey ifade etmeyeceğini anlatır. Hedefe ulaşmak için bir plan yapılması, bu plan doğrultusunda eldeki olanakların en akılcı, en ekonomik biçimde kulanılmasını öğretir. Hedefe ulaşan yolda, başa gelebilecek tüm olumsuzluklara karşı tedbirli olmayı, ayrıntılar hesaplansa bile yapılan tüm hamlelerin asıl amaca hizmet etmesi gerektiğini ortaya koyar.

Öngörü ve analizde fotografik bellek

Satranç oyununda oluşacak pek çok konum, önce zihinde canlanır. Zihinde beliren bu konumlardan hangisinin daha iyi olacağına karar verildikten sonra bunu tahta üzerinde gerçekleştirmeye yönelik hamleler yapılır. Çocukların gerçekleştirmek istediklerini önceden zihinlerinde yaşatmaları, onlarda yaratıcı düşüncenin filizlenmesine zemin hazırladığı gibi, düşündüklerinin gerçekleştiğini görmek de kendilerine olan güvenini arttırır.

Bir satranç oyuncusunun, oynadığı oyunu, üzerinden bir süre geçmiş olsa bile, hiçbir yere bakmadan tahta üzerinde yeniden oynayabildiği, satranç oyuncularının sık sık şahit oldukları bir olaydır. Bu, yeni başlayan oyuncularda görülmeyen, oyun pratiğinin ilerlemesine paralel olarak gelişen bir özelliktir. Bilindiği gibi hafızanın pek çok dalı vardır. Satranç özellikle fotografik (konumsal) hafıza üzerine etkilidir. Oyuncunun onlarca hamleyi sırasıyla aklında tutabilmesi, gelişmiş bir hafızanın sonucudur. Gelişmiş bir hafızanın, sadece satranç oyunu ile sınırlı kalmayıp diğer alanlarda da etkisini göstereceğini söylemek mümkündür. Hafızayı artıran temel unsur, belleği zorlamaktır. Satranç, hafızayı sürekli zinde tutarak unutma problemini önemli ölçüde azaltır.

Olgun Kulaç

İÇİNDEKİLER

ÜNİTE-1 SATRANCI TANIYALIM

Satrancı tanıyalım, Satranç nedir, Satranç tarihi, Satrancın yararları,

Atatürk ve satranç, Ünlülerin satranç ile ilgili sözleri, Dünyada satranç,

Türkiye’de satranç

ÜNİTE-2 SATRANÇ TAHTASINI TANIYALIM

Satranç tahtası, Satranç tahtasının özellikleri, Dikey, Yatay, Çapraz,

Kare adı, Merkez kareler,

ÜNİTE-3 SATRANÇ TAŞLARINI TANIYALIM

Satranç taşları, Taşların dizilişi, Taşların hareketi, Kalenin hareketi, Filin hareketi, Vezirin hareketi, Atın hareketi, Piyonun hareketi, Şahın hareketi

Taşların gücü

ÜNİTE-4 TAŞ İSTEMEK

Taş isteme, Açarak taş isteme, Çifte tehdit,

ÜNİTE-5 ŞAH ÇEKMEK

Şah çekmek, Açarak şah çekmek, Çifte şah çekmek, Tehdit altındaki şah,

ÜNİTE-6 MAT,

Mat, Çifte şah ile mat yapmak, Mat konumları, İki hamlelik matlar,

Şampiyonlar

ÜNİTE-7 DİĞER KURALLAR

Rok, Piyon terfi, Oyunların yazılması, Pat, Puanlama,

ÜNİTE-8 BASİT MATLAR

Merdiven matı, Tembel matı, Çoban matı, Kısa mat örnekleri, Centilmenlik,

ÜNİTE-9 OYUN SONU-1

Vezir matı, Opozisyon, Kale matı,

ÜNİTE-10 TAŞ İSTEME-2

Çatal, Şiş, İstenen taşı koruma, İstenen taşı kaçma,

ÜNİTE-11 AÇILIŞ-1

Açılış, İspanyol açılışı,

ÜNİTE-12 TAŞ DEĞİŞİMLERİ

Taş değişimleri, Eşit taş değişimleri, İyi taş değişimleri, Kötü taş değişimleri, Feda, İlk satranç otomatı,

ÜNİTE-13 OYUN SONU-2

Vezire karşı piyon, Kaleye karşı piyon,

ÜNİTE-14 AÇMAZ

Açmaz, Açmaza almak, Saldırı, Açmazdan taş almak, Satranç saati

ÜNİTE-15 BERABERLİKLER

Yetersiz güç, Pat, Konum tekrarı, 50 Hamle kuralı

ÜNİTE-16 OYUN SONU-3

Geçer piyon, Kare kuralı, Piyonun terfi etmesi, Satranç sözlüğü,

Not:Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tarafından tüm okullara tavsiye edilmiştir.